BLOG

Đọc một cuốn sách xem ra khá là đơn giản phải không? Nếu đơn thuần đọc để giải trí thì chỉ cần mở sách ra, đọc, gấp lại và chuyển sang cuốn sau. Tuy nhiên, có những kiểu đọc khác sẽ giúp chúng ta thu lượm được những điều có giá trị từ cuốn sách trong tay. Đối với đối tượng là các độc giả nhí, việc hình thành kĩ năng đọc như vậy càng sớm càng giúp trẻ thuận lợi hơn khi tiếp cận một cuốn sách, từ đó dễ dàng đạt được kết quả cao hơn trong học tập. Tất nhiên, để hình thành cho trẻ kĩ năng này chúng ta cần một chiến lược “dài hơi” và khoa học.

Trong tác phẩm “Làm thế nào để đọc một cuốn sách” (1940), giáo sư Mortimer Adler đề xuất có đến 4 cách đọc cơ bản như sau:

1. Đọc cơ bản (Elementary Reading) - Đây là cách đọc cơ bản nhất, giúp chúng ta hiểu những từ ngữ và nắm được cốt truyện trong một cuốn sách.
2. Đọc kiểm tra (Inspectional Reading) - Về cơ bản, đây vẫn chỉ là đọc lướt. Ta chú ý đến những điểm nổi bật, đọc phần đầu và phần cuối, và cố gắng tiếp thu nhiều nhất có thể những gì tác giả muốn nói.
3. Đọc phân tích (Analytical Reading) - Là khi ta thực sự đi sâu vào nội dung văn bản. Ta đọc chậm và ghi chú, tra cứu các từ hoặc tài liệu tham khảo mà mình không hiểu, và cố gắng nắm bắt suy nghĩ của tác giả để hiểu những gì đang được nói.
4. Đọc tổng hợp (Syntopical Reading) - Là khi ta đọc nhiều cuốn sách về một chủ đề và hình thành luận điểm bằng cách so sánh, đối chiếu. Đọc tổng hợp là cách đọc chuyên sâu và đặc thù, chủ yếu được sử dụng bởi các nhà văn và giáo sư.

Trong khuôn khổ bài viết này, chúng ta sẽ tập trung trình bày những gợi ý về cách đọc phân tích (analytical reading). Đây là cách đọc đòi hỏi nhiều sự tập trung, suy nghĩ và tư duy.

Cách đọc này sẽ giúp chúng ta thực sự nắm được giá trị của quyển sách, mang đến kiến thức cho bản thân, phát triển khả năng tư duy phản biện. Nếu trẻ em thành thạo cách đọc này từ sớm, chúng sẽ có khả năng đạt được điểm số cao hơn và học tập dễ dàng hơn, đặc biệt ở cấp THPT và đại học – cấp học luôn yêu cầu người học viết những bài luận phân tích dài dựa trên tư liệu tham khảo sẵn có.

Dưới đây là một số chiến lược để chúng ta có thể giúp trẻ hình thành kỹ năng đọc phân tích hiệu quả (ví dụ cụ thể với bộ sách “Những chuyện kể của Thornton Burgess”):

Đầu tiên, hãy cùng nhau tra cứu thông tin về tác giả và sự nghiệp sáng tác

Trước khi đọc một cuốn sách, cha mẹ và trẻ nên tra cứu thông tin về tác giả và các tác phẩm khác của nhà văn đó. Việc này giúp chúng ta hiểu thêm về bối cảnh – điều khiến việc hiểu tác phẩm sẽ trở nên dễ dàng hơn.

Thứ hai, đừng bỏ qua những trang mở đầu

Rất nhiều người luôn bỏ qua phần giới thiệu của mỗi cuốn sách mà ngay lập tức ngấu nghiến nội dung. Như vậy, chúng ta đã bỏ qua những thông tin hết sức giá trị có thể định hình cách ta sẽ đọc cuốn sách. Chúng ta không cần vội vã kết luận hay suy đoán gì về cuốn sách, nhưng ít nhất hãy khai thác tất cả những gì có thể ở trang bìa và mở đầu.

Thứ ba, nhất định cần hoàn thành toàn bộ cuốn sách

Ví dụ như, đối với sách có nhiều chương như bộ “Những chuyện kể của Thornton Burgess”, bố mẹ và trẻ hãy cùng nhau đặt mục tiêu mỗi ngày hoàn thành một chương sách – tương đương 20 phút đọc mỗi ngày. Tuy nhiên đọc nhanh không có nghĩa là hời hợt – chỉ cố nắm nội dung cơ bản. Ở bước đọc này, chúng ta và trẻ hãy cùng đánh dấu những chỗ thắc mắc trong chương nhưng đừng vội tra cứu cho đến khi đọc xong. Chỉ khi hoàn thành từng chương, ta mới quay lại và xem những ghi chú, cố gắng hết sức để giải đáp các nghi vấn. Đặc biệt nếu đối tượng đọc là trẻ em, sau khi hoàn thành cuốn sách, phụ huynh và trẻ nên đọc lại toàn bộ cuốn sách một lần nữa. Lần này hãy thử đọc chậm hơn.

Thứ tư, chỉ sử dụng trợ giúp trong hoàn cảnh bắt buộc

Nếu trong quá trình đọc có một từ nào đó mà trẻ không hiểu và cha mẹ gặp khó khăn trong việc giải thích, hãy chú ý đến ngữ cảnh để cố gắng phân biệt nghĩa. Chỉ khi đó là từ khóa quá quan trọng mà chúng ta không thể bỏ qua, hãy viện trợ đến từ điển hoặc Google. Điều quan trọng là chúng ta có thể sử dụng công cụ, nhưng không nên phụ thuộc vào chúng. Hãy để bộ não của cả bố mẹ và trẻ được hoạt động.

Thứ năm, trả lời bốn câu hỏi sau kĩ lưỡng nhất có thể

Ngay khi bắt đầu khám phá một cuốn sách, cha mẹ và trẻ hãy luôn giữ trong tâm trí những câu hỏi dưới đây. Theo lời giáo sư Adler, bốn câu hỏi này chính là chìa khóa mở ra kỹ năng đọc phân tích. Có thể trả lời những câu hỏi này cho thấy trẻ đã thực sự chú ý và hiểu được cuốn sách:

1. Nội dung cuốn sách này nói về gì?

Hãy khuyến khích trẻ dùng ngôn ngữ của chính mình để diễn tả lại nội dung cuốn sách.

2. Những chi tiết nào được nhắc đến trong sách và nhắc đến như thế nào?

Cha mẹ hãy cùng trẻ lập lại dàn ý của cả cuốn sách để nắm chắc hơn nội dung tổng thể. Với những cuốn sách chia chương như cuốn “Thỏ Peter và những câu chuyện về sự tích muôn loài”, chúng ta hãy gợi ý trẻ liệt kê tên chương, bối cảnh, những nhân vật xuất hiện, những gì đã xảy ra rồi rút ra nội dung chính (chỉ bằng một vài từ).

Ví dụ trẻ có thể tóm tắt chương “Vì sao Giẻ Cùi Lam Sammy có chiếc áo đẹp” như sau:

“Thỏ Peter thắc mắc với Già Ếch về quyết định của Bà Thiên Nhiên khi trao cho kẻ hay bày trò Giẻ Cùi Lam Sammy bộ cánh xanh biếc viền trắng bảnh bao. Nhưng hóa ra đây là cách để Bà Thiên Nhiên thông báo cho những cư dân khác của Rừng Thẳm và Đồng Xanh về những trò trộm cắp của họ Giẻ Cùi.”

3. Những gì cuốn sách nói có đúng không?

Hãy đặt cho con những câu hỏi để xem những gì viết trong sách có đúng với trải nghiệm của chính bản thân trẻ không.

Trở lại với chương ““Vì sao Giẻ Cùi Lam Sammy có chiếc áo đẹp”, bài học về việc không nên đánh giá con người thông qua vẻ bề ngoài có đúng với những gì trẻ từng trải nghiệm không? Đây cũng là yếu tố biến những cuốn sách tuyệt vời thành kinh điển.

4. Ý nghĩa của cuốn sách là gì?

Điều quan trọng không phải là cuốn sách nêu lên những bài học nào mà là trẻ rút ra và áp dụng được điều gì vào cuộc sống của chính mình. Đọc bộ sách “Những chuyện kể của Thornton Burgess”, trẻ có thể hiểu thêm về giá trị của thế giới thiên nhiên đối với cuộc sống con người và bồi dưỡng tình yêu thương với muôn loài. Hẳn nhiên điều chúng ta cảm nhận được mới là điều giá trị nhất khi đọc một cuốn sách.

Cuối cùng, chia sẻ những suy nghĩ của mình với mọi người xung quanh

Chỉ sau khi đọc toàn bộ cuốn sách và cẩn thận trả lời những câu hỏi ở trên, chúng ta mới có những suy nghĩ thấu đáo về cuốn sách và có khả năng chia sẻ chúng với người khác. Khi trẻ chia sẻ cảm nhận của mình về cuốn sách: trẻ có thể thích mê cuốn sách đó hoặc không hứng thú gì cả. Không sao hết, nhưng cha mẹ hãy yêu cầu trẻ chỉ ra lý do cụ thể tại sao trẻ có những cảm nhận đó.

Với chiến lược đọc sách rõ ràng, chúng ta đã có thể cảm nhận được tất cả những giá trị đến từ một cuốn sách. Tất nhiên, để thực hành tất cả những bước này sẽ yêu cầu rất nhiều nỗ lực và thời gian. Khi luyện tập cho trẻ, chúng ta hãy cố gắng giúp trẻ thực hiện từng chút một, ít nhất là luôn ghi nhớ bốn câu hỏi đã nhắc đến ở trên.