BLOG

 

Dịch sách thiếu nhi không phải là một công việc lương cao, nhưng nó mang lại sự mãn nguyện sâu sắc cho những người nỗ lực làm công việc dịch thuật. Trong thế giới hiện nay, còn gì quan trọng hơn việc tăng cường hiểu biết giữa các nền văn hóa?

Vậy làm thế nào để bắt đầu bước vào lĩnh vực dịch thuật?

Đầu tiên, một điều tất yếu là cần thông thạo ngôn ngữ ta đang dùng và ngôn ngữ ta đang dịch (hay “ngôn ngữ đích” và “ngôn ngữ nguồn”, theo cách nói của giới dịch thuật). Trước hết, nên đọc thật nhiều sách bằng tiếng Anh hoặc tiếng mẹ đẻ. Chúng ta cần hiểu cách trẻ em nói chuyện và biết cách diễn đạt nào gần gũi, tự nhiên đối với trẻ. Chúng ta cần nắm vững các tiêu chuẩn trong ngôn ngữ viết của mình, nhưng cũng phải hiểu khi nào thì có thể phá vỡ các quy tắc ấy (đặc biệt là trong các cuộc đối thoại và thơ ca).

Nhân nói về các quy tắc, thực tế là không có quy tắc bắt buộc nào trong việc đào tạo dịch giả. Một số dịch giả xuất sắc với hàng tá sách được xuất bản, nhưng ngoài sự chăm chỉ của chính bản thân họ ra thì họ chưa từng được đào tạo bài bản chính quy. Trong khi đó, rất nhiều dịch giả “không xuất sắc cho lắm” nhưng lại sở hữu những chứng chỉ dịch thuật ấn tượng. Tất nhiên, giống như mọi lĩnh vực khác, chủ nghĩa bằng cấp đã ảnh hưởng đến quyết định của các nhà xuất bản và nhiều nơi chỉ thích làm việc với những dịch giả có bằng cấp nhất định về dịch thuật. Ở Anh, có một số chương trình đào tạo đại học và sau đại học về dịch thuật văn học được đánh giá khá cao. Lý do hợp lý nhất để lựa chọn tham gia một trong những khóa học này là chúng ta sẽ tạo được các mối quan hệ ở đó, và điều này có thể sẽ rất cần thiết cho sự nghiệp phiên dịch của chúng ta sau này.

Nghe có vẻ không công bằng cho lắm khi nói rằng mối quan hệ là một yếu tố vô cùng quan trọng. Nhưng thực tế là bất kỳ ai cũng có thể tạo dựng được các mối quan hệ tốt. Trong thế giới trực tuyến ngày nay, chúng ta thậm chí còn có thể gặp nhau trên mạng. Có nhiều diễn đàn trực tuyến của giới dịch giả (ví dụ TranslatorsCafe), cũng có rất nhiều nhóm dịch giả trên Facebook, danh sách dịch giả trên Twitter, Hashtag của dịch giả trên Instagram và chắc chắn là trên Tiktok và các phương tiện truyền thông xã hội khác nữa. Có các nhóm dịch giả và danh sách email cho các dịch giả trong SCBWI và hầu hết các nhóm tác giả khác. Nếu bạn không muốn sử dụng mạng xã hội, hãy tìm kiếm các sự kiện địa phương hoặc sự kiện trực tuyến mà bạn có thể tham dự. Nhiều dịch giả hơi khép kín, nhưng nếu bạn âm thầm quan sát một thời gian, bạn sẽ thấy rằng họ là những người rất thân thiện.

Gặp mặt các dịch giả khác không phải là cách trực tiếp nhất để kiếm được việc làm! Nhưng khi họ biết tới bạn, có thể họ sẽ đề xuất cho bạn một công việc mà bản thân họ không thể làm được. Nếu một dịch giả có cặp ngôn ngữ không phù hợp với tác phẩm họ nhận được, họ có thể sẽ chuyển cho bạn dịch tác phẩm đó; hoặc nhà xuất bản có thể sẽ liên hệ bạn vì bạn được một dịch giả khác đã kín lịch giới thiệu.

Tích cực hoạt động trong thế giới dịch thuật rất quan trọng. Hãy tạo một trang web, tham gia LinkedIn. Nếu bạn vẫn chưa nhận được lời đề xuất nào từ ​​​​khách hàng, hãy thử làm các bản dịch mẫu để mọi người có thể xem và đánh giá năng lực của bạn. Nói với mọi người về công việc bạn đang tìm kiếm.

Mặc dù nhiều dịch giả không thích cách này vì khoản nhuận bút họ nhận được bị giảm, nhưng trang web khổng lồ Prōz có thể là một khởi đầu tốt cho sự nghiệp dịch thuật. Khi bạn đã có một hoặc hai bản dịch cho một nhà xuất bản rồi, bạn sẽ trở nên đáng tin cậy hơn trong mắt các nhà xuất bản khác. Babelcube là một trang web khác cho phép bạn kết nối với các tác giả có tác phẩm mà bạn thích và hợp tác chuyển ngữ.

Cảnh báo: đối với hầu hết các dịch giả xem công việc dịch thuật là việc để kiếm sống, ý tưởng dịch miễn phí là điều không thể chấp nhận được. Hãy hiểu rằng: làm sao họ có thể cạnh tranh với một người làm cùng công việc với họ nhưng lại không tính phí cơ chứ? Nói chung, bạn nên yêu cầu một mức giá phù hợp cho mỗi bản dịch mà bạn thực hiện, và đừng “bán phá giá” so với những người khác trong ngành.

Lừa đảo trong dịch thuật cũng khá phổ biến vì một bản dịch hay và chất lượng thường đắt tiền, vì vậy những kẻ lừa đảo sẽ cố gắng yêu cầu bạn dịch thuật miễn phí. Một chiêu lừa đảo phổ biến là khi một agency yêu cầu bạn thực hiện một "bản dịch mẫu". Đôi khi điều này là hợp pháp; nhưng bản dịch mẫu đó không bao giờ nên quá dài. Nhiều dịch giả nhẹ dạ đã dịch cả một bài báo hoặc một cuốn sách.

Hãy hết sức cảnh giác nếu các tác giả nước ngoài mà bạn không biết yêu cầu bạn dịch sách của họ. Họ hiếm khi có thể trả đúng mức giá, thường cho rằng mức giá của dịch giả đưa ra quá cao và ta khó có thể đòi chi phí dịch thuật nếu họ không trả tiền. Ngoài ra, những cuốn sách do tác giả dịch và "tự mua", ngay cả khi được xuất bản bằng ngôn ngữ gốc, cũng không có khả năng được một nhà xuất bản uy tín chọn.

Một số dịch giả mới đã bắt đầu vào nghề bằng cách đề nghị trở thành người hiệu đính cho các dịch giả khác. Cho dù dịch giả có giỏi đến đâu thì vẫn có thể mắc lỗi, vì vậy các dịch giả hàng đầu thường thuê người đọc soát lỗi để kiểm tra bản dịch của họ.

Một việc khác mà các dịch giả mới có thể làm để các nhà xuất bản biết đến họ là đề nghị thực hiện bản dịch mẫu từ các sách ngoại văn mà nhà xuất bản đang xem xét để xuất bản phiên bản tiếng Anh. Nếu bản dịch tốt, đôi khi các nhà xuất bản sẽ yêu cầu dịch giả thực hiện phần còn lại của cuốn sách. Nói chung, các bản dịch mẫu nên được trả công.

Mặc dù việc tìm một cuốn sách bạn yêu thích được viết bằng ngôn ngữ nguồn mà bạn có thể đọc, dịch nó và bán nó cho các nhà xuất bản sách tiếng Anh nghe có vẻ là một ý tưởng hay - và điều này có thể thành công, miễn là bạn đã đối chứng với nhà xuất bản gốc rằng cuốn sách có sẵn bản quyền quốc tế - nhưng cách này thường không phải là một cách dễ dàng để xuất bản một cuốn sách. Thật không may, phần lớn sách, kể cả sách dành cho trẻ em, được xuất bản bằng tiếng Anh đều được viết bằng tiếng Anh. Năm 2016, Daniel Hahn, người có đóng góp lớn trong việc thúc đẩy dịch sách cho trẻ em, đã chia sẻ một bài viết trong một diễn đàn dành cho dịch giả. Daniel Hahn nói rằng ông đã đếm tất cả sách dành cho trẻ em trong một hiệu sách lớn và uy tín và chỉ tìm thấy sáu trong số hơn hai nghìn cuốn là của một tác giả đang sống cùng thời với chúng ta và bản gốc được viết bằng một ngôn ngữ khác.

Dịch từ bài "Getting started in children's book translation" của SCBWI.