BLOG

Trong khi người hâm mộ ngày đêm chờ đợi bản dịch kiệt tác nghệ thuật dày 1.100 trang của tiểu thuyết gia người Ba Lan từng đoạt giải Nobel - Olga Tokarczuk, cô lại ra mắt một cuốn sách tranh. Cô đã cùng họa sĩ Joanna Concejo tạo ra câu chuyện của mình, “The Lost Soul” (Tạm dịch: Linh hồn đã mất). Với chỉ vỏn vẹn 48 trang, nó chắc chắn mỏng hơn rất nhiều so với cuốn tiểu thuyết lịch sử anh hùng ca “The Books of Jacob” của cô. Concejo bác bỏ ý kiến ​​cho rằng cuốn sách tranh này phù hợp với trẻ em hơn với người lớn – hoặc ngược lại.

Có vẻ như Tokarczuk đã có một sự chuyển đổi không tưởng. Tuy nhiên, từ những câu chuyện được kể bằng hình ảnh trong các cuộn giấy thư Trung Quốc, đến những câu chuyện lấp lánh sáng như ngọc trên các cửa sổ kính màu của các thánh đường thời trung cổ, chúng ta có thể thấy rõ rằng những câu chuyện được kể thông qua hình ảnh mang tới niềm vui và ý nghĩa mạnh mẽ. Với những người may mắn được đọc sách truyện khi còn nhỏ, họ thường hồi tưởng lại, với niềm thích thú mãnh liệt, các bức tranh ít nhất cũng rõ ràng như những con chữ – những tác phẩm kinh điển như tập sách “Moomin” của Tove Jansson, hay những tác phẩm nghệ thuật sống động của Edward Ardizzone cho cuốn “Stig of the Dump”. Và có những cuốn sách tranh, chẳng hạn như “The Tiger Who Came to Tea” của tác giả Judith Kerr quá cố vĩ đại, được công nhận là sâu sắc hơn nhiều so với những cuốn sách thiếu nhi “đơn thuần”.

George Cruikshank hợp tác (đôi khi cũng nảy sinh rắc rối) với Dickens, và Gustave Doré tạo ra những tác phẩm nghệ thuật trác tuyệt cho những cuốn sách như "Don Quixote", nhưng sách bìa mềm rẻ tiền của thời hậu chiến đã khiến cho những cuốn sách có minh họa dành cho người lớn trở thành hàng xa xỉ. Bằng cách nào đó, những bức tranh minh hoạ có vẻ trẻ con hoặc lập dị (đó là cách người ta nghĩ về tác phẩm tông màu trầm tuyệt vời của Edward Gorey). Thế nhưng độc giả vẫn không ngừng say mê những câu chuyện được kể bằng hình ảnh - ta có thể nhận thấy nhu cầu mua graphic novel (tiểu thuyết hình ảnh) ngày càng tăng, với những tác phẩm tiêu biểu của Art Spiegelman, Raymond Briggs, Marjane Satrapi được đưa lên hàng ngũ kinh điển.

Rốt cuộc, văn bản và hình ảnh không tách biệt nhau lắm: trên thực tế, văn bản bắt nguồn từ hình ảnh. Các hệ thống chữ viết thuở đầu, ví dụ chữ tượng hình Ai Cập và chữ tượng hình ở Trung Quốc: mọi thứ trên thế giới được thể hiện dưới dạng viết bằng các bức tranh cách điệu về chúng. Các hệ thống chữ cái và âm tiết ở Cận Đông được phát triển bằng cách "rebus": âm thanh liên quan đến một hình ảnh trở nên tách rời khỏi ý nghĩa ban đầu của nó. Ví dụ, từ "sheh-gah" đẹp đẽ trong tiếng Sumer được viết bằng chữ hình nêm sử dụng các ký tự cho lúa mạch - sheh và sữa - ga, mặc dù “sheh-gah” không liên quan gì đến lúa mạch hay sữa. Thông qua một quy trình tương tự, chữ A của chúng ta, bắt nguồn từ chữ "aleph" của người Phoenicia, thông qua chữ "alpha" của Hy Lạp, cuối cùng được cho là bắt nguồn từ chữ tượng hình Ai Cập cho từ “con bò” - thực sự, hãy lật ngược chữ A lại và ta sẽ thoáng thấy sừng của con vật này, vẫn có thể nhìn ra được dưới hình dạng ký tự của chúng ta.

Vậy một cuốn sách không có hình ảnh có lợi ích gì? Rất ít, đặc biệt nếu chúng ta cho rằng những bức tranh bị chôn vùi trong chính những biểu tượng được sử dụng để viết chữ. Đối với sách tranh dành cho người lớn, Tokarczuk gạt bỏ mọi nghi ngờ: “Tôi yêu thích sách tranh. Đối với tôi, đó là một cách kể chuyện nguyên thủy, mạnh mẽ, có thể tiếp cận được với bất kỳ ai – bất kể tuổi tác, sự khác biệt về văn hóa hay trình độ học vấn”. Thật khó để không đồng ý với cô ấy, đúng không?

Dịch từ bài viết "The Guardian view on the picture book: not just for children" đăng ngày 19/3/2021.