BLOG

 

Hãy giải thích cho con cách não bộ của con vận hành. Ai làm cha mẹ nhất định phải đọc bài này.

 

“Đôi lúc con cảm thấy rất tức giận mà không hiểu tại sao.”

Câu chuyện này xuất hiện lần đầu tiên vào ngày 5/1/2019.

Nó khởi đầu bằng một câu hỏi đơn giản, chân thành từ một người mẹ có đứa con trai 11 tuổi.

Một người mẹ ẩn danh đã đăng tải một câu hỏi lên trang Quora, một trang web cho phép người dùng đăng tải các câu hỏi lên để mọi người trả lời. Người mẹ này viết:

"Làm thế nào để tôi nói với cậu con trai 11 tuổi đáng yêu của mình (mà không làm con tổn thương), rằng cách mà con nói chuyện (một cách thiếu tôn trọng) với tôi khiến tôi không muốn ở bên con một chút nào cả (dù tôi đã nói với con rằng thái độ như vậy là điều không thể chấp nhận được)?"

Đây là một tình huống đã quá quen thuộc với những bậc phụ huynh đang nuôi dạy những đứa trẻ trong độ tuổi lên 10. Những đứa trẻ ngọt ngào, dễ thương của chúng ta dường như biến thành những học sinh cấp hai lúc nào cũng ủ rũ chỉ sau một đêm, và đôi khi chúng ta phải quay cuồng trong việc tìm ra cách giải quyết sự nhạy-cảm-nhưng-cũng-vô-cảm của chúng.

Jo Eberhardt, một nhà văn giả tưởng và là bà mẹ của hai đứa con ở Úc, đã viết một câu trả lời hay đến mức nó liên tục được xuất hiện trên các nền tảng mạng xã hội. Cô đã tìm ra câu trả lời.

“À, tuổi dậy thì”, cô ấy viết, “nó biến những cậu nhóc ngọt ngào, tuyệt vời của chúng ta thành những cậu chàng ngọt ngào, thái độ bất cần, cáu kỉnh, vô tình thiếu tôn trọng người khác, nhưng vẫn rất tuyệt vời”.

Eberhardt sau đó đã mô tả chi tiết một cuộc trò chuyện giữa cô và cậu con trai 11 tuổi rưỡi khi cậu bé bắt đầu trải qua giai đoạn dậy thì - một cuộc trò chuyện trong xe ô tô, nơi thường được coi là địa điểm tốt nhất để bắt đầu những cuộc thảo luận có thể không thoải mái lắm với bọn trẻ.

Cô ấy nói với con trai rằng cô ấy đã mắc sai lầm khi nói với con về tuổi dậy thì, sau đó giải thích chính xác những gì xảy ra trong não con.

“Mẹ đã dành toàn bộ thời gian nói với con về cách mà tuổi dậy thì tác động tới cơ thể của con”, Eberhardt nói với con trai, “và những điều mẹ kỳ vọng con sẽ vượt qua những sự đổi thay này, nhưng mẹ hoàn toàn quên mất rằng mình phải nói với con về những gì đang diễn ra ngay trong đầu con lúc này. Tuổi dậy thì là khoảng thời gian mà não bộ của con phát triển và thay đổi nhiều hơn bao giờ hết so với những khoảng thời gian khác trong cuộc đời - tất nhiên, có lẽ còn trừ lúc con còn là một em bé. Vì vậy, mẹ thực sự đã làm con thất vọng vì đã không chuẩn bị cho con những điều này. Mẹ thực sự xin lỗi.”

Cậu bé chấp nhận lời xin lỗi của cô ấy, sau đó hỏi về lý do tại sao bộ não của cậu lại thay đổi.

“Đó là một điều kỳ diệu”, cô ấy nói với con. “Con có biết rằng não bộ của con lớn lên và phát triển vô cùng nhanh khi con còn nhỏ xíu và cho tới thời điểm con được năm, sáu tuổi, bộ não của con đã có kích thước và khả năng gần tương đương với não bộ của người lớn hay không?”

"Nhưng vấn đề là thế này," cô ấy tiếp tục, "Mặc dù bộ não của con cực kỳ mạnh mẽ, nhưng các hướng dẫn cho nó lại đang dành cho bộ não của một đứa trẻ. Và tất cả thông tin về việc hình thành bộ não của người lớn đều hơi... có thể nói là hơi mờ nhạt. Vì vậy, bộ não của con đã làm những điều tốt nhất có thể làm, nhưng nó không thực sự biết con sẽ trở thành một người như thế nào vào thời điểm đó, hoặc con sẽ cần bộ não có hình dạng như thế nào."

“Bây giờ chúng ta nói đến tuổi dậy thì” cô ấy tiếp tục. “Con thấy không, tuổi dậy thì thật tuyệt vời. Cơ thể của con không chỉ được biến đổi từ cơ thể của một đứa trẻ thành cơ thể của người lớn, mà bộ não của con cũng phải được viết lại hoàn toàn từ bộ não của một đứa trẻ thành bộ não của người lớn."

“Điều đó nghe có vẻ khó khăn,” con trai cô trả lời.

"Ừ, đúng là như vậy," Eberhardt trả lời. "Đó là lý do tại sao mẹ ước mẹ đã cảnh báo con trước. Con thấy đấy, cần rất nhiều năng lượng để viết lại hoàn toàn một bộ não. Đó là một trong những lý do khiến con cảm thấy mệt mỏi nhanh hơn vào thời điểm này - và tất nhiên, điều đó thể hiện ở việc con sẽ trở nên cáu kỉnh và kém kiên nhẫn hơn bình thường."

Eberhardt dừng lại, rồi nói thêm, “Điều đó chắc hẳn đã khiến con rất bực bội nhỉ.”

Cậu bé nhìn cô, lau nước mắt. “Đúng vậy,” cậu bé đáp lời. Đôi khi con chỉ cảm thấy thực sự tức giận mà chẳng hiểu tại sao.”

Có những điều tuyệt vời xảy ra khi chúng ta giải thích cho bọn trẻ về lý do về mặt sinh lý của những vấn đề mà chúng đang trải qua.

Eberhardt tiếp tục, “Một điều nữa là một trong những phần đầu tiên trong bộ não của con phát triển thành kích thước siêu lớn để giống như một người trưởng thành là hạch hạnh nhân. Đó là phần điều khiển cảm xúc và bản năng sinh tồn của con. Con còn nhớ trước đây chúng ta đã nói về phương thức chiến đấu/chạy trốn/đóng băng như thế nào không, và đôi khi bộ não của chúng ta nghĩ rằng việc bị yêu cầu phát biểu trước đám đông cũng có mức độ đe dọa ngang với việc bị một con hổ răng kiếm tấn công?”

Con trai cô bật cười. "Đúng. Vì vậy, nên con phải nói với bộ não của mình rằng không hề có con hổ răng kiếm nào cả để con có thể bình tĩnh lại."

“Như vậy đó", Eberhardt tiếp lời. "Chà, đó là thứ mà hạch hạnh nhân đảm nhiệm chức năng: những lời cảnh báo của hổ răng kiếm và những cảm xúc khổng lồ. Vì vậy, vấn đề với tuổi dậy thì là đột nhiên con có một hạch hạnh nhân cỡ người lớn chạm vào tất cả các nút cảm xúc và nút hổ răng kiếm của con. Điều đó thực sự khiến con vô cùng khó khăn trong việc quản lý."

Con trai cô gật đầu và nói: “Đôi khi con không biết tại sao con lại nói những điều như vậy. Điều đó chỉ đột nhiên xuất hiện, và sau đó con cảm thấy thật là tồi tệ."

Đây là thời điểm mà những điều cha mẹ nói có thể xây dựng hoặc phá vỡ tinh thần của một đứa trẻ. Nhưng Eberhardt đã xử lý nó bằng sự đồng cảm và kiến thức chuyên môn.

“Mẹ biết mà, con yêu,” cô nói trước khi giải thích:

“Con biết không, phần cuối cùng của não con được viết lại nằm ngay phía trước đầu. Nó được gọi là vỏ não trước. Và đó là phần não rất giỏi trong việc ra quyết định và hiểu được hậu quả. Vì vậy, việc con có hạch hạnh nhân có năng lực tương đương với người trưởng thành này đã tấn công con với những cảm xúc mãnh liệt, nhưng con vẫn có phần vỏ não trước của trẻ em mờ nhạt không thể đưa ra quyết định hoặc hiểu hậu quả nhanh như hạch hạnh nhân muốn con làm. Nó khá tệ."

“Vậy đó không phải lỗi của con à?” con trai cô hỏi.

Eberhardt trả lời: “Không, đó là lỗi của tuổi dậy thì khi bộ não của con hoạt động như vậy. Nhưng điều đó không có nghĩa là con không có trách nhiệm nhận ra những gì đang diễn ra và thay đổi hành động của mình. Nó không phải là điều dễ dàng, nhưng cũng không phải là điều bất khả thi. Cảm xúc của con là cảm xúc của con, và chúng luôn ổn. Nhưng con có thể lựa chọn hành động của mình. Con có thể chọn cách xử lý cảm xúc của mình. Và, khi con phạm sai lầm, con chọn xin lỗi vì sai lầm đó và sửa đổi."

Eberhardt cho biết sau đó cô ấy tạm dừng để tạo ra hiệu ứng ấn tượng cho cậu bé. “Đó là cách con chứng minh rằng con đang trở thành người lớn.”

Điều đáng chú ý là những gì xảy ra khi chúng ta đồng cảm và giao tiếp với con cái thay vì chỉ trừng phạt chúng.

Con trai cô ấy đáp lại bằng một câu hoàn toàn dễ hiểu và liên quan, “Tuổi dậy thì thật tệ.”

“Tuổi dậy thì thật là tệ,” Eberhardt trả lời. “Mẹ không ở trong đầu con, nhưng mẹ chỉ có thể tưởng tượng rằng đó là một mớ hỗn độn và hỗn loạn, và con sẽ không biết từ phút này sang phút kia con cảm thấy thế nào về mọi thứ."

Con trai cô nhìn cô một cách đầy ngạc nhiên. "Đúng vậy! Mẹ nói cực kỳ chính xác!"

“Nếu con còn cảm thấy bối rối khi ở trong mớ hỗn độn đó”, Eberhardt tiếp tục, “hãy tưởng tượng điều đó còn khiến mẹ bối rối như thế nào, khi mẹ chỉ nhìn thấy hành động của con.”

“Có lẽ rất khó hiểu,” con trai cô đồng tình.

Cô gật đầu. "Thế con có biết điều đó có nghĩa là gì không?"

"Là gì ạ?"

“Điều đó có nghĩa là đôi khi mẹ cũng sẽ phạm sai lầm. Đôi khi mẹ sẽ khó chịu với những điều con làm vì mẹ không hiểu những gì đang diễn ra trong đầu con. Đôi khi mẹ sẽ quên mất rằng con đang trở thành người trưởng thành và mẹ vô tình đối xử với bạn như một đứa trẻ. Đôi khi mẹ sẽ mong đợi từ con nhiều hơn những gì con có thể làm được. Đây là lần đầu tiên mẹ nuôi dạy một đứa trẻ đang ở tuổi dậy thì và mẹ cũng sẽ mắc sai lầm. Vậy mẹ có thể nhờ con một việc được không?"

"Chuyện gì vậy ạ?”

“Con có thể cứ nói cho mẹ biết những gì đang diễn ra trong đầu con được không? Chỉ cần chúng ta càng nói chuyện nhiều, cả hai ta sẽ càng dễ dàng vượt qua giai đoạn dậy thì này mà không ai bị tổn thương. Được chứ?"

“Vâng ạ,” con trai cô nói.

Khi chúng ta cho bọn trẻ biết rằng chúng ta đang cùng con trải qua những giai đoạn khác nhau, thì việc hợp tác với con sẽ dễ dàng hơn thay vì ta lựa chọn chống lại chúng.

Eberhardt cho biết hai mẹ con đã ôm nhau trước khi bước ra khỏi xe. Cô ấy cũng cho biết cuộc trò chuyện này không tạo ra điều kỳ diệu khiến con trai cô luôn nói năng một cách tôn trọng hay luôn giúp cô nhớ rằng con trai mỉnh không còn là một cậu bé nữa. Nhưng cuộc nói chuyện đã mở ra những phương thức để trao đổi và cho họ một ngôn ngữ chung để sử dụng.

Ví dụ, cô ấy viết, "Thằng bé biết chính xác tôi muốn diễn đạt điều gì khi tôi nói, 'Con yêu, mẹ không phải là một con hổ răng kiếm.'"

Ebehardt đã kết lại câu trả lời xuất sắc của mình bằng câu nói rằng cô ấy và con trai đang "cùng nhau vượt qua giai đoạn dậy thì điên rồ này" và cô "hoàn toàn tin tưởng rằng con trai sẽ trở thành một chàng trai trẻ tuyệt vời, ngọt ngào."

Học hỏi từ các hình mẫu nuôi dạy con cái tốt luôn là điều hữu ích. Câu trả lời của Eberhardt là điều mà tất cả các bậc cha mẹ có thể tham khảo và lưu lại để sử dụng trong giai đoạn thích hợp. Đó cũng là một lời nhắc nhở tuyệt vời cho các bậc phụ huynh rằng những đứa trẻ thanh thiếu niên của chúng ta không hề cố để thử chúng ta - chúng chỉ đang cố gắng làm quen với bộ não mới và đang trên đà phát triển của chúng mà thôi.