BLOG

Sách tranh (Picturebook) là những cuốn sách mà phần tranh chiếm 70-80% nội dung cuốn sách, còn phần lời thường rất ngắn gọn (thậm chí không có lời, những cuốn này gọi là wordless picturebook). Có thể nói tranh minh họa chính là linh hồn của một cuốn sách tranh. Vậy nên để thấy được hết cái hay của một cuốn sách tranh thì độc giả phải đọc cả lời lẫn tranh. Dưới đây là một vài gợi ý để độc giả khai thác tối đa giá trị của một cuốn sách tranh. 

1. "ĐỌC" TRANH

Mỗi tranh minh họa trong sách tranh là công sức của một đội ngũ họa sĩ, biên tập viên, in ấn... ở đằng sau. Một tranh minh họa chỉn chu sẽ không có bất cứ một chi tiết thừa nào. Từ cách sử dụng màu sắc, tạo hình nhân vật, các chi tiết phụ được đặt vào trong bối cảnh... luôn có dụng ý và đều góp phần tạo nên nội dung của cuốn sách. Nhiều tranh minh họa được đầu tư đến mức có thể lấy ra làm thành triển lãm ảnh, chẳng hạn như bộ tranh minh họa trong cuốn "Dì Rumphius" của Barbara Cooney. 

"Trước cả việc đọc chữ, trẻ con sẽ đọc tranh." (David Wiesner)

Hơn ai hết, trẻ con có khả năng đọc tranh tốt hơn người lớn. Các em để ý đến những chi tiết nhỏ nhất trong tranh và đặt câu hỏi. Họa sĩ sách tranh Thùy Cốm từng chia sẻ rằng trẻ con rất giỏi nhận ra những "bí mật" nho nhỏ mà cô chủ ý cho vào tranh. Khám phá từng tranh minh họa trong sách tranh là một hành trình đọc sách đầy thú vị đối với mọi bạn nhỏ. Đó cũng là cách trẻ tiếp xúc với nghệ thuật và dần hình thành gout thẩm mỹ cá nhân từ những năm tháng đầu đời.

Bố mẹ cũng có thể đồng hành trên hành trình đọc và khám phá tranh vẽ này cùng con bằng cách gợi ý thêm các câu hỏi để kích thích sự quan sát của trẻ.

2. ĐỌC CHỮ

Phần chữ trong sách tranh chỉ chiếm khoảng 10-20% nhưng chính vì dung lượng ít như vậy, mà từng câu từng chữ đều được chắt lọc lại tinh túy. Maurice Sendak - một tác giả hàng đầu của sách tranh hiện đại, nói rằng ông mất đến 2 năm để trau chuốt phần lời trong "Where the wild things are" hoàn chỉnh rồi mới bắt tay vào vẽ. Vậy thì cách đọc phần lời trong sách tranh có phải nên khác với cách chúng ta đọc các cuốn tiểu thuyết kín chữ? 

Bố mẹ hãy cùng trẻ đọc từng câu để cảm nhận nhịp điệu, cách diễn đạt, đọc từng con chữ để thấy được cái hay của cách tác giả lựa chọn từ ngữ, nhất là các từ lạ, từ khó. Theo nghiên cứu của Anne E. Cunningham and Keith E. Stanovich, sách thiếu nhi chứa từ vựng hiếm nhiều hơn 50% so với các chương trình truyền hình giờ cao điểm cho người lớn và các cuộc trò chuyện của sinh viên đại học. Thế nên đừng bỏ qua cơ hội cùng con tìm hiểu về các từ vựng mới trong sách thiếu nhi và mở rộng vốn từ cho con.

Chữ cũng được xếp đặt rất đa dạng. Có khi các từ vựng sẽ được in to, in nghiêng hoặc sử dụng một phông chữ hoàn toàn khác biệt để nhấn mạnh. Khi gặp những từ đặc biệt này, hãy bảo trẻ đọc to các từ đó lên, nhấn nhá, làm điệu bộ để tạo sự ly kỳ khi đọc truyện. Bằng cách đọc to lên các từ, trẻ cũng sẽ ghi nhớ từ vựng tốt hơn và nắm được thông điệp quan trọng của câu chuyện. 

Chưa kể, một số cuốn sách tranh còn có sự tương tác giữa tranh và lời rất thú vị. Tranh và lời không phải lúc nào cũng kể cùng một câu chuyện. Một ví dụ điển hình là tranh và lời trong cuốn "Có một bức tường ở giữa trang sách" của Jon Agee, khi phần tranh dường như hoàn toàn ngược lại với lời dẫn chuyện của nhân vật chính. Rất nhiều chi tiết tinh tế nho nhỏ như vậy chờ các em nhỏ khám phá trong những cuốn sách tranh. 

3. ĐỌC LẠI 

“Tất cả những cuốn sách tranh thú vị được viết ra là để đọc đi đọc lại 500 lần.” (Rosemarry Wells)

Nếu trẻ ngày nào cũng yêu cầu bố mẹ đọc đi đọc lại một cuốn sách không biết bao nhiêu lần, thì đó là một tín hiệu đáng mừng, bởi vì bố mẹ đã chọn cho trẻ đúng cuốn sách mà trẻ yêu thích, một cuốn sách lôi cuốn và phù hợp với độ tuổi, sự phát triển của trẻ. Đọc lại một cuốn sách là cách trẻ gửi đi thông điệp: “Con thích cuốn sách này!” với bố mẹ. Các em tìm thấy niềm vui và sự thích thú khi khám phá và học hỏi những từ ngữ, hình ảnh, tình huống, nhân vật trong cuốn sách đó.

Trẻ con cần đọc đi đọc lại. Việc này giúp trẻ có thêm thời gian và cơ hội để xử lý các chi tiết phức tạp, cho phép trẻ tập trung vào các yếu tố khác nhau của việc đọc. Lần đầu tiên đọc, trẻ tập trung theo dõi diễn biến để nắm được nội dung câu chuyện; sang lần thứ hai, trẻ có thể chú ý hơn vào ngôn từ trong sách hoặc quan sát kỹ hơn các tranh vẽ; lần thứ ba trẻ có thể để ý đến cảm xúc của bản thân khi đọc câu chuyện... Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc đọc lại một cuốn sách giúp trẻ tăng 12% từ vựng so với chỉ đọc một lần.

Chưa kể, sách tranh chứa các yếu tố hoàn toàn phù hợp để trẻ em đọc đi đọc lại. Thứ nhất là sự ngắn gọn - không có thể loại nào thích hợp hơn những cuốn sách tranh. Thứ hai là ngôn từ có vần điệu - các cuốn sách tranh với nhịp điệu mê đắm khiến các bạn nhỏ cảm thấy dễ chịu khi nghe bố mẹ đọc. Cuối cùng là các tầng nghĩa, các "bí mật" nho nhỏ trong tranh minh họa mà mỗi lần đọc lại, trẻ khám phá hơn được một chút sẽ giữ được sự hứng thú của trẻ dù cho cuốn sách đó đã được đọc lại hàng chục lần. 

 "Trạm dừng cuối ở Phố Chợ" là một cuốn sách tranh đa tầng nghĩa trong phần lời và phần tranh để các bạn nhỏ "bóc tách" qua mỗi lần đọc lại.