GIÁO DỤC TÍCH CỰC (KÌ 2): CHIẾN LƯỢC GIÁO DỤC TÍCH CỰC CHO TRẺ TỪ 0-5 TUỔI
Oct 14, 2020
Admin
Share
"Có một đứa trẻ hai tuổi giống như có một chiếc máy xay sinh tố, nhưng bạn lại không có nắp cho nó" (Jerry Seinfeld, goodreads.com)
Ở giai đoạn này, dù vô cùng đáng yêu và dễ thương, trẻ cũng có khả năng khiến cha mẹ rơi vào trạng thái mệt mỏi bởi tiếng ồn, năng lượng lớn, tâm trạng thất thường và sự thiếu phối hợp.
Chúng ta hãy cùng xem xét tình huống dưới đây.
Bùng nổ ở cửa hàng tạp hóa
Ảnh: New York Times
Một người cha và đứa con ba tuổi cáu kỉnh đang xếp hàng tại một cửa hàng tạp hóa. Đứa trẻ không thể kiên nhẫn thêm nữa và quyết định ném từng món đồ ra khỏi xe đẩy trong khi bắt đầu la hét, gào khóc. Những khách hàng khác nhìn chằm chằm và thì thầm đánh giá khiến người cha có thể trở nên vô cùng xấu hổ và bực dọc.
Tất nhiên, người cha sẽ bảo đứa trẻ dừng lại: có lẽ bằng cách hỏi trẻ một cách tử tế, hoặc cố gắng lý luận với trẻ. Khi điều này không hiệu quả, ta có thể chuyển sang phương pháp ra lệnh, cầu xin, đe dọa, thương lượng hoặc bất cứ điều gì khác mà anh ta có thể nghĩ ra trong lúc tuyệt vọng. Nhưng đứa trẻ đang mất kiểm soát và vượt quá lý trí. Người cha muốn chấm dứt ngay hành vi này; nhưng ta có thể không nhận ra rằng một số biện pháp sửa chữa nhanh chóng nhằm xoa dịu con mình, sẽ chỉ khiến cuộc sống của mình trở nên tồi tệ hơn về lâu dài.
Vậy chúng ta phải làm gì?
Ảnh: New York Times
Trước khi đi vào giải pháp cụ thể cho tình trạng này, điều cần thiết là cha mẹ phải hiểu rõ về giai đoạn phát triển này. Có rất nhiều lý do giải thích cho các hành vi của trẻ.Ví dụ, trẻ từ hai đến ba tuổi bắt đầu hiểu rằng có rất nhiều thứ có vẻ đáng sợ trên thế giới. Do đó, trẻ có thể trở nên lo lắng về nhiều tình huống khác nhau: gặp người lạ, ác mộng, quái vật, động vật nhất định, v.v. Mặc dù những nỗi sợ hãi thời thơ ấu này khiến cuộc sống của các bậc cha mẹ trở nên khó khăn hơn, thực sự là một dấu hiệu của sự trưởng thành. Mặc dù nỗi sợ hãi quái vật không phản ánh tình huống thực sự nguy hiểm, nhưng việc tránh những cá nhân có vẻ xấu tính hoặc hung dữ chắc chắn là lợi ích tốt nhất của trẻ. Tương tự, sợ hãi người lạ là một cơ chế bảo vệ bẩm sinh khiến trẻ em phải ở gần những người lớn để giữ cho chúng khỏe mạnh và an toàn. Trong cuốn sách Kỷ luật tích cực, giáo sư Joan E Durant (Đại học Manitoba, Canada) đã lưu ý tầm quan trọng của việc tôn trọng nỗi sợ cũng như đồng cảm với trẻ và giúp con có thể thể hiện cảm xúc bằng lời nói. Durant đề xuất rằng một trong những chìa khóa của kỷ luật hiệu quả là “… coi những thách thức ngắn hạn là cơ hội để làm việc hướng tới các mục tiêu dài hạn của bạn”
Với mục tiêu này, bất kỳ cha mẹ khi đối phó với một đứa trẻ có hành vi sai phải luôn xem xét đến tác động lâu dài tiềm ẩn. Những mục tiêu dài hạn mà Durant mô tả là “trọng tâm của việc nuôi dạy con cái” có thể khó nghĩ đến khi đứa trẻ đang gặp thử thách và cha mẹ đôi khi chỉ đơn giản là muốn hành vi đó dừng lại. Tuy nhiên, các hành vi trừng phạt như la mắng không có khả năng phù hợp với mục tiêu nuôi dạy con cái lâu dài. Bằng cách hình dung đứa trẻ như là một học sinh trung học hoặc thậm chí là một người lớn, điều này có thể giúp chúng ta đảm bảo rằng phản ứng tức thì của họ phù hợp với người tốt bụng, ôn hòa và có trách nhiệm mà họ muốn gặp trong 15 năm hoặc lâu hơn.
Một số mục tiêu nuôi dạy con cái lâu dài có thể là:
Ảnh: New York Times
• Duy trì mối quan hệ tốt đẹp với phụ huynh
• Có trách nhiệm với các hành động của mình
• Biết tôn trọng người khác
• Nhận thức và phân biệt đúng sai
• Đưa ra quyết định khôn ngoan
• Trung thực, trung thành và đáng tin cậy
Giải pháp cho tình huống
Nếu chỉ nghĩ đến mục tiêu ngắn hạn là làm cho hành vi của con cái không làm chúng ta xấu hổ tại cửa hàng, người chaz có thể quyết định nói với trẻ rằng trẻ có thể có một thanh kẹo nếu chúng im lặng và ngừng ném đồ. Bằng cách này, ta có thể hoàn thành việc mua sắm của mình một cách nhanh chóng. NHƯNG đây là một số hậu quả có thể xảy ra:
• Lần tới khi họ đi mua sắm, trẻ sẽ lặp lại hành vi để nhận phần thưởng.
• Mỗi khi họ đi mua sắm, trẻ sẽ làm điều tương tự; và giá trị của phần thưởng có thể sẽ tăng lên khi trẻ chán những chiếc kẹo.
• Trẻ biết rằng hành vi này có thể nhận được phần thưởng ở bất cứ nơi đâu.
• Thông điệp mà trẻ nhận được từ chiến thuật sẽ không củng cố những phẩm chất mà ta muốn thấy ở con theo thời gian, chẳng hạn như: tôn trọng cha mẹ và những người xung quanh, tôn trọng tài sản của người khác, chịu trách nhiệm về hành vi của mình, lịch sự và chu đáo, biết đúng sai, có kỹ năng xã hội tốt,….
Vì vậy, thay vào đó, người cha có thể đối phó với tình huống này bằng cách bình tĩnh nói với trẻ rằng trẻ cần dừng lại, nếu không, sẽ có hình phạt time-out (khoảng thời gian mà trẻ bị tách ra khỏi tình huống mà bé quấy nũng). Thời gian này có thể diễn ra ở một nơi nào đó trong cửa hàng, chẳng hạn như một góc yên tĩnh không có người xung quanh. Sau một khoảng thời gian ngắn, ta nên ôm con và cho trẻ biết các quy tắc trong thời gian còn lại của chuyến đi mua sắm, cũng như hậu quả của việc không tuân theo chúng.
Ảnh: New York Times
Trong một số trường hợp, tốt hơn hết là cha mẹ nên rời khỏi cửa hàng mà không mua hàng tạp hóa và về nhà. Có thể bạn sẽ không mua sắm xong, nhưng đó sẽ là một cái giá nhỏ khi có một đứa trẻ học được bài học tốt về cách cư xử.
Tuy nhiên, rất quan trọng: trẻ sẽ cần nghỉ ngơi ngay lập tức khi về đến nhà, cũng như có lẽ thông báo rằng bữa tối sẽ không phải là món yêu thích của trẻ vì chưa mua sắm xong. Đây là một hệ quả tự nhiên để trẻ rút kinh nghiệm (ví dụ: “Nếu tôi phá phách ở cửa hàng, chúng tôi sẽ không có món ăn yêu thích của tôi trong nhà”). Trên thực tế, dù có thể không thích nhưng người cha cần phải nói chuyện với con gái một cách tử tế và yêu thương. Bất kể hậu quả là ở cửa hàng hay ở nhà, phụ huynh tuyệt đối phải thực hành một cách nhất quán. Nếu không, trẻ có thể cho rằng đôi khi trẻ có thể cư xử không đúng và vẫn đạt được điều mình muốn.
Tất nhiên, không phải lúc nào ta cũng có thể rời khỏi cửa hàng mỗi khi trẻ làm sai, vì như vậy, ta sẽ không hoàn thành được bất cứ công việc. Vì vậy, ta cần chuẩn bị trước cho những chuyến đi trong tương lai bằng cách cho trẻ biết các quy tắc, kỳ vọng của ta và hậu quả nếu trẻ vi phạm.
Chúng ta nên nói cụ thể về những điều như vậy giống như "Con cần nói khẽ, lắng nghe bố, ngồi yên trong xe đẩy, giúp bố đưa đồ cho nhân viên bán hàng, v.v." Chúng ta cũng có thể cho trẻ việc gì đó để làm trong khi mua sắm, chẳng hạn như mang theo cuốn sách yêu thích của trẻ hoặc cho trẻ giúp xếp đồ vào giỏ hàng. Và cuối cùng, trẻ nên được khen thưởng vì hành vi mua sắm lịch sự của mình ("Hôm nay con là một cô bé rất ngoan ở cửa hàng. Con thực sự đã giúp bố và mẹ rất nhiều").
Điều quan trọng mà chúng ta cần nhớ: Với trẻ mới biết đi hoặc trẻ mẫu giáo của bạn, luôn có những lý do cho những hành vi của trẻ. Chỉ cần ta giữ bình tĩnh, lên kế hoạch, luôn nghĩ về mục tiêu dài hạn, bạn sẽ có thể thành công.
Bài trước
TUMMY TIME IS FOR READING
SÁCH MỚI - "TÔI KỂ CẬU KẾT", BỘ SÁCH NHẬP VAI TƯƠNG TÁC ĐẦU TIÊN Ở VIỆT NAM
27 May, 2025
Sẽ thế nào nếu ta được đóng vai các nhân vật trong câu chuyện? Sẽ thế nào nếu ta được tùy ý lựa chọn cốt truyện cho cuốn sách? Liệu bí ẩn trong khu rừng có được khám phá nếu người đọc chọn đi thuyền trên sông thay vì đi bộ băng qua rừng?
Xem thêm
SÁCH MỚI - BỘ SÁCH "ĐỌC TRANH NHỚ CHỮ"
14 Mar, 2025
Nhiều chuyên gia khuyến khích cho trẻ luyện tập phương pháp “đọc tranh - nhớ chữ”, bởi phương pháp này giúp tăng phản xạ đọc, giảm nỗi sợ đánh vần khi đọc của trẻ, lại ghi nhớ từ lâu hơn. Việc đọc trở nên nhẹ nhàng như xem tranh!
Xem thêm
Sách mới - Đại úy Rosalie
17 Jul, 2025
“Khi chiến tranh nổ ra, tổn thất đầu tiên luôn là sự thật”
Xem thêm
HÃY DẠY TRẺ CHỞ CHE THIÊN NHIÊN, RỒI THIÊN NHIÊN SẼ CHE CHỞ TRẺ
27 Jun, 2025
“Dường như trong vòng lặp vô tận của tự nhiên, có hiện hữu sự chữa lành. Rằng sau màn đêm, hừng đông sẽ đến; rằng sau màn đêm buốt giá là sẽ xuân ấm áp.” (Rachel Carson)
Xem thêm