BLOG

Một người đàn ông na ná như Albert Einstein.

Dù rằng ngày nay đã có sự thay đổi, nhưng hình tượng về một nhà khoa học phải là một người đàn ông lớn tuổi, mái tóc xoăn, trầm tư và cô đơn đã đi sâu vào suy nghĩ của nhiều trẻ em.

Người lớn cũng có những định kiến về sở thích của bé gái và bé trai với khoa học. Quảng cáo của các hãng đồ chơi “ngầm phát đi” tín hiệu rằng những món đồ chơi khoa học và điện tử là dành cho trẻ em trai hơn là trẻ em gái. Các nhà khoa học và kỹ sư máy tính trên các chương trình truyền hình và phim ảnh thường là đàn ông.

Các nhà hoạch định chính sách, giáo viên và phụ huynh đôi khi cũng chấp nhận những định kiến này. Và họ có thể “lây lan” tư tưởng đó sang cho trẻ. Những nỗ lực để chống lại những định kiến này thường tập trung vào vấn đề năng lực của cả trẻ em trai và trẻ em gái.

Nhưng với tư cách là các nhà nghiên cứu chuyên về yếu tố động lực, bản sắc và sự phát triển nhận thức, Beth Daley (Biên tập viên chuyên trang The Conversation) và cộng sự cho rằng xã hội phần lớn đã bỏ qua một định kiến có hại khác. Và đó là quan điểm cho rằng trẻ em gái ít quan tâm tới các bộ môn thuộc nhóm STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) hơn trẻ em trai.

Trong một nghiên cứu (đã đăng trên tạp chí có bình duyệt) của nhóm tác giả - được công bố vào tháng 11 năm 2021 trên tạp chí Kỷ yếu của Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Hoa Kỳ - nhóm nghiên cứu nhận thấy rằng những định kiến về mối quan tâm của trẻ em gái đối với STEM (Khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) vẫn còn khá phổ biến trong giới trẻ ngày nay. Nhóm tác giả cũng nhận thấy rằng những khuôn mẫu này thực sự có ảnh hưởng đến động lực, cảm giác thân thuộc, lựa chọn nghề nghiệp của các cô gái đối với các ngành khoa học máy tính và kỹ thuật.

Định kiến ​​về sở thích có thể khiến các cô gái cho rằng: Nếu con trai thích những lĩnh vực này hơn con gái, thì tôi cũng sẽ không thích những lĩnh vực này. Những định kiến cũng gửi một tín hiệu rõ ràng về những ai sẽ thuộc về những ngành nghề hay lĩnh vực nào đó. Cảm giác thân thuộc có ý nghĩa liên hệ rất lớn đối với động lực, bao gồm cả những phụ nữ trẻ hoạt động trong các lĩnh vực liên quan đến STEM như khoa học máy tính và kỹ thuật. Cảm giác thân thuộc của các cô gái đối với một nghề nghiệp càng thấp thì sự quan tâm của họ càng thấp.

Điều này dẫn đến số lượng nam giới làm các ngành nghề STEM cũng đông hơn hẳn nữ giới. Theo một khảo sát năm 2019 của WISE, chỉ 24% lực lượng lao động trong các lĩnh vực STEM là nữ, so với 76% của lao động nam.

Phòng Thương mại Hoa Kỳ cho biết: “Chúng tôi ghi nhận số lượng kỷ lục các bé gái bày tỏ sự quan tâm, nhưng rất ít cân nhắc một lĩnh vực STEM cho công việc sau này. […] Để tạo ra sự cân bằng giới trong lực lượng lao động STEM và thúc đẩy tư duy đổi mới, chúng ta cần tích cực động viên các bé gái theo đuổi sở thích và phát triển năng lực của mình trong STEM.”

Các cô gái có thể bỏ lỡ nhiều cơ hội vì cho rằng họ không quan tâm hoặc không nên quan tâm đến một số lĩnh vực thuộc nhóm STEM nhất định. Trừ khi người lớn cố tình gửi cho các bé gái một thông điệp khác đi!

Đây là một số cách bố mẹ có thể gửi đến các cô con gái - và cả các cậu con trai của mình, thông điệp rằng khoa học dành cho cho tất cả những ai quan tâm và yêu thích nó:

Đây là cách nhà khoa học Marie Curie đã áp dụng trong việc nuôi dạy thành công cô con gái lớn thành nhà khoa học với một giải Nobel danh giá. Dù ở cương vị đứng đầu các tổ chức thế giới lớn và bận bịu với công việc nghiên cứu, Marie Curie vẫn luôn dành thời gian trò chuyện với con. Một nghiên cứu thú vị tại ĐH Bristol cho thấy: Những lý do như "Mẹ bận lắm, để khi khác mẹ trả lời" sẽ kéo dài khoảng cách thông hiểu giữa cha mẹ và con cái. Trẻ em đặt câu hỏi vì trẻ đang phát triển nhận thức và cần cha mẹ hỗ trợ để tìm kiếm đáp án. Khi trẻ lớn hơn, trẻ có thể tự tìm đáp án, lúc đó có thể chúng ta sẽ ước gì con lại cần mình và hỏi mình nhiều thứ hơn.

Trẻ em học từ trải nghiệm và tương tác với cha mẹ. Do đó, việc dành thời gian trò chuyện, thảo luận, đọc sách, kể chuyện... đều góp phần phát triển nhận thức, trí tò mò và tình yêu tìm tòi khám phá của trẻ.

Sự thành công của nhà khoa học Jennifer Doudna (Nobel Hóa học 2020) là minh chứng cho việc trẻ em rất cần sự ủng hộ của bố mẹ để theo đuổi và thành công trong lĩnh vực mình yêu thích. Khi Jennifer Doudna 12 tuổi, cô bé tình cờ đọc được cuốn sách "Chuỗi xoắn kép" mà bố đặt trên giường và ngay lập tức bị thu hút vào thế giới khoa học. Nhận thấy con gái có hứng thú với khoa học, bố mẹ luôn giúp Jennifer xây dựng tình yêu và phát triển trí tò mò thông qua đọc sách, đi bảo tàng hay nhà sách. Thậm chí họ còn dẫn Jennifer đến gặp một nhà sinh học để cô bé được tham gia một dự án sinh học trong 2 tuần về 1 loài nấm. 50 năm sau, Jennifer Doudna trở thành một trong những nhà khoa học vĩ đại nhất thế giới.

Tư duy giáo dục của cha mẹ Jennifer Doudna chính là yếu tố quyết định thành công của bà. Nếu cha mẹ bà không quan tâm và tạo điều kiện để bà chạm tay đến cuốn sách thay đổi cuộc đời mình, liệu bà có nảy nở và hình thành tình yêu khoa học? Hay nếu cha mẹ bà không dành thời gian đọc sách, đưa bà đến thư viện, liệu bà có nuôi dưỡng được trí tò mò, đam mê khám phá tự nhiên và khoa học đủ lớn để quyết tâm trở thành một nhà khoa học? Chính nhờ sự đầu tư nghiêm túc vào giáo dục từ sớm cho đứa con tò mò và đam mê khám phá của bố mẹ Jennifer, Jennifer đã lớn lên và trở thành một trong những nhà khoa học vĩ đại.

Có một câu nói đầy cảm hứng của Sally Ride - Người phụ nữ Mỹ đầu tiên và người phụ nữ thứ ba trên thế giới bay vào vũ trụ: "Các cô gái cần thấy được những tấm gương trong bất cứ nghề nghiệp nào mình theo đuổi. Chỉ nhờ có cách đó, họ mới có thể hình dung ra bản thân mình sẽ đảm nhận công việc này trong tương lai. Người ta không thể trở thành điều mà mình chưa từng thấy bao giờ."

Và một nơi tuyệt vời mà trẻ nhỏ có thể tìm thấy những tấm gương cho cuộc đời mình chính là trong những trang sách. Từ các tấm gương người thật việc thật như nhà khoa học Marie Curie, nhà linh trưởng học Jane Goodall, phi hành gia Sally Ride đến các nhân vật hư cấu đầy cá tính như cô bé Olga trong series sách "Olga" nổi tiếng, trẻ em sẽ tìm thấy những người phụ nữ đang thay đổi thế giới thông qua khoa học và cảm thấy hạnh phúc khi được làm việc đó.

Nếu bố mẹ nhận thấy con mình cũng có sở thích khám phá tự nhiên và khoa học, hay đơn giản là bé hay tò mò và ham học hỏi, chúng ta cũng có thể thử nhẹ nhàng đặt một cuốn sách khoa học lên giường hay bàn học của con. Biết đâu cuốn sách đó lại trở thành cuốn sách gieo mầm tình yêu khám phá và thay đổi cuộc đời con.